Čačak – Na inicijativu grupe građana i Gradskog odbora Ravnogorskog pokreta u Čačku marta 2011. godine osnovana je „Komisija za pronalaženje i evidentiranje svih tajnih grobnica na teritoriji grada Čačka“ žrtava komunističkog režima. Zadatak Komisije je prikupljanje podataka i svedočenja o izvršenim streljanjima i mestima masovnih grobnica na teritoriji grada Čačka, skeniranje, sondiranje i iskopavanje potencijalnih grobnica. Uspešno je sarađivala sa Državnom komisijom za tajne grobnice i istoj dostavila spisak od 1.943 nastradale osobe. Od tog broja 1.650 je sa prostora Grada Čačka, Opština G. Milanovac i Lučani, a 293 iz bivšeg žičkog, studeničkog, kačerskog i moravičkog sreza. Najvišenje žrtava komunističkog režima je sa teritorije grada Čačka – 843. Uz pomoć građana, Ravnogorskog pokreta, Arheoamatera Srbije i finansijsku podršku bivšeg i sadašnjeg rukovodstva grada Čačak, skenirano je i locirano više lokacija na teritoriji grada Čačka. Najviše na prostoru oko stadiona FK Borac.

Ekshumacija zverski ubijenih boraca Jugoslovenske vojske u otadžbini u selu Pridvorica kod Čačka DSCN2087
Foto: Goran Davidovic, istoricar

Podaci su prikupljani na osnovu originalnih arhivskih dokumenata, izjava i sećanja savremenika tih događaja, kao i od porodica nastradalih. Zaključkom Skupštine grada Čačka, broj 06-87/11-I, od 12. decembra 2011. godine Komisiji je odobren rad na parcelama koje su u vlasništvu grada Čačak, a za aktivnosti na parcelama koje nisu u vlasništvu grada Komisija je tražila odobrenje od vlasnika zemljišta.
Potomci žrtava, gospodin Milisav Milutinović iz Jezdine i dr Miloš Gostiljac iz Kraljeva, obratili su se Komisiji da izvrši skeniranje, iskopavanje i ekshumaciju na katastarskoj parceli 1441 K.O. Pridvorica (Pridvorički potok Gornja lipa). Imenovani su imali podatke da su na tom mestu surovo ubijeni i sahranjeni Jaroslav Milutinović (1915) i Radosav Radonjić (1918) iz Jezdine, pripadnici Jugoslovenske vojske u otadžbini.

Ekshumacija zverski ubijenih boraca Jugoslovenske vojske u otadžbini u selu Pridvorica kod Čačka DSCN2084
Foto: Goran Davidovic, istoricar

Pomenute žrtve su rešenjima Okružnog suda (Reh.br. 27/06 od 12. juna 2008) i Višeg suda u Čačku (Reh.br.8/08 od 22. februara 2010) rehabilitovane. Nadležni sud je utvrdio da su Jaroslav Milutinović i Radosav Radonjić nakon „surovog“ i „zverskog“ mučenja, „upregnuti u kola, bodeni noževima“ i na kraju „zaklani“, ubijeni. (6/9. novembra 1945). Bez prethodnog sprovedenog postupka i bez donete sudske odluke o krivici, lišeni su života isključivo „iz političkih i ideoloških razloga kao žrtve političkog i ideološkog nasilja“.
Nakon dobijenog odobrenja od strane vlasnika parcele na kojoj se nalazila potencijalna grobnica, Komisija je izvršila skeniranje geo-radarom (Arheoamateri Srbije). Obradom podataka potvrđeni su navodi potomaka žrtava koji su izneti u njihovom zahtevu Komisiji.
Dana 15. oktobra 2017. godine Komisija je izašla ponovo na teren i započela ekshumaciju, uz pomoć porodice nastradalih i članova Ravnogorskog pokreta. Nakon iskopanih 50 cm zemlje ukazali su se obrisi ljudskog skeleta. Radovi su zaustavljeni i obaveštena je Policijska uprava u Čačku koja je ubrzo poslala i patrolu na uviđaj. Policijska patrola je potvrdila dojavu Komisije nakon čega je obavešteno Državno tužilaštvo. Na teren je ubrzo stigla forenzička ekipa PU Čačak i Viši javni tužioc. Izvršen je uviđaj mesta zločina, saslušani prisutni i pozvan sudski patolog iz Beograda.
Dana 16. oktobra 2017. godine Komisija je u saradnji sa PU Čačak, tužilaštvom i pod nadzorom sudskog patologa Ljubiše Božića iz Beograda nastavila ekshumaciju. Otkriveni su ostaci dva ljudska skeleta, na kojima su utvrđeni tragovi surove likvidacije, naročito prostrelne rane na potiljku. Fotografije Komisije i ekipe iz Beograda to potvrđuju, a nadamo se da će i izveštaj sudskog patologa.
„Po šumama i gorama, naše zemlje ponosne, idu čete partizana, slavu borbe pronose….“ bila je pesma koja se decenijama učila u školama, slušala na brojnim partijskim svečanostima i partizanskim filmovima. Stihovi ove pesme su deo uzdizanja ali i skrivanja istine o borbi protiv „okupatora i domaćih izdajnika“. Izvršena ekshumacija surovo ubijenih Jaroslava Milutinovića i Radosava Radonjić, samo je jedan od primera skrivanja istine o toj borbi.
Drama koju je proživelo srpsko društvo tokom Drugog svetskog i građanskog rata za posledicu ima teško istorijsko nasleđe i podelu među narodom. Da bi se te posledice uklonile, neophodno je suočavanje sa prošlošću i istinom, ma koliko ona bolna bila i za pristalice komunističkog pokreta. Ukoliko se to prihvati, onda je ona izvor znanja i iskustava, iskoristiva za prevazilaženja podela.
Komisija se zahvaljuje Ministarstvu unutrašnjih poslova – Policijskoj upravi u Čačku i tužilaštvu na profesionalnom i posebno ljudskom pristupu tokom celog ovog slučaja.

 

TV Lav Plus/ Goran Davidović,
istoričar – viši arhivist
Predsednik Komisije za pronalaženje i
evidentiranje svih tajnih grobnica
na teritoriji grada Čačka

Ekshumacija zverski ubijenih boraca Jugoslovenske vojske u otadžbini u selu Pridvorica kod Čačka DSCN2083
Foto: Goran Davidovic, istoricar
PODELI